ආයුබෝවන්! අද අපි කතා කරන්න යන්නේ බොහෝ දෙනෙකුට තියෙන, නමුත් නිසි අවධානයක් සහ නිවැරදි ප්රතිකාරයක් නොලැබෙන සමේ තත්ත්වයක් ගැනයි. ඒ තමයි මුහුණේ ඇතිවන නිදන්ගත රතු පැහැය (Chronic Facial Redness) සහ රෝසසියා (Rosacea) තත්ත්වය. ඔබත් නිතරම මුහුණ රතු වෙන, මුහුණේ පුංචි නහර පේන්න තියෙන කෙනෙක් නම්, මේ ලිපිය අනිවාර්යයෙන්ම කියවන්න.
හුඟක් වෙලාවට මේ තත්ත්වය තියෙන අය හිතන්නේ තමන්ට තියෙන්නේ සාමාන්ය කුරුලෑ (Acne) හෝ සමේ ආසාත්මිකතාවයක් (Allergy) කියලා. ඒ නිසා වැරදි ක්රීම් වර්ග, ෆේස් වොෂ් (Face wash) සහ ස්ක්රබ් (Scrubs) පාවිච්චි කරලා මුහුණ තවත් නරක් කරගන්නවා. සමාජයේ බහුලව දක්නට ලැබෙන මෙම තත්ත්වය නිසා බොහෝ දෙනෙක් මානසිකව පීඩා විඳිනවා. විශේෂයෙන්ම තරුණ පරපුර අතර මෙම ගැටළුව නිසා ඇතිවන ආත්ම විශ්වාසය හීන වීමේ තත්ත්වයන් සුලභව දකින්නට පුළුවන්. අපි බලමු මේ රෝසසියා කියන්නේ මොකක්ද සහ ඒකට තියෙන සාර්ථකම ප්රතිකාර මොනවාද කියලා.
රෝසසියා (Rosacea) කියන්නේ මොකක්ද?
රෝසසියා (Rosacea) කියන්නේ අපේ සමේ, විශේෂයෙන්ම මුහුණේ ඇතිවන නිදන්ගත (Chronic) ගිනිගැන්වීම් (Inflammatory) තත්ත්වයක්. මේක සම්පූර්ණයෙන්ම සුව කරන්න බැරි වුණත්, වෛද්ය විද්යාත්මකව තහවුරු කර ඇති නිවැරදි ප්රතිකාර මගින් ඉතා හොඳින් පාලනය කරන්න පුළුවන්. වයස අවුරුදු 30ත් 50ත් අතර කාලයේදී මෙය බහුලව ආරම්භ වන අතර, කාන්තාවන් අතර මෙය වඩාත් සුලභව දැකගත හැකියි. මෙහි ප්රධාන ලක්ෂණ කීපයක් තියෙනවා:
- මුහුණේ නිරන්තර රතු පැහැය (Persistent Redness): නාසය, කම්මුල්, නළල සහ නිකට අවට ප්රදේශය නිතරම රතු වෙලා තියෙන එක. මේක හිරු එළියට ගියාම, මහන්සි වී වැඩ කරන විට හෝ උණුසුම් පරිසරයකදී තවත් වැඩි වෙනවා. මෙය Sunburn එකක් වගේ පෙනෙන්නට තිබුණත් එය එසේ නොවේ.
- පෙනෙන රුධිර වාහිනී (Visible Blood Vessels): සම මතුපිටින් කුඩා රතු පාට නහර (Spider veins හෝ Telangiectasia) පැහැදිලිව පෙනෙන්නට තිබීම. මෙය බොහෝවිට කම්මුල් වල සහ නාසය දෙපස පැහැදිලිවම දැකගන්නට පුළුවන්.
- කුරුලෑ වැනි බිබිලි (Papules and Pustules): රතු පාට, සමහර වෙලාවට සැරව පිරුණු කුඩා බිබිලි මුහුණේ ඇති වීම. මේවා සාමාන්ය කුරුලෑ (Acne vulgaris) වලට වඩා වෙනස්. මේවායේ Blackheads හෝ Whiteheads දකින්න ලැබෙන්නේ නැහැ. මේවා ස්පර්ශ කරන විට වේදනාවක් ගෙන දිය හැකියි.
- සමේ දැවිල්ල සහ කැසීම (Burning or Stinging): සමේ නිතරම දැවිල්ලක්, කසන ගතියක් හෝ සම ඇදෙනවා වගේ දැනීමක් ඇති වීම. සාමාන්ය ආලේපනයක් ගෑවත් දැවිල්ලක් දැනෙන්නට පුළුවන්.
- ඇස් වල ඇතිවන ගැටළු (Ocular Rosacea): සමහර අයට ඇස් රතු වීම, ඇස් වල කඳුළු ගැලීම, දැවිල්ල සහ ඇස් වියළි වීම වගේ රෝග ලක්ෂණ ඇති වෙන්න පුළුවන්. ඇහිපිය ඉදිමීම පවා මෙහිදී සිදුවිය හැකියි.
- සම ඝන වීම (Skin Thickening): රෝගය උත්සන්න වූ විට සමහර පුද්ගලයන්ගේ, විශේෂයෙන්ම පිරිමි අයගේ නාසයේ සම ඝන වී ඉදිමී යා හැකියි (Rhinophyma).
රෝසසියා සහ මුහුණ රතු වීමට බලපාන හේතු (Triggers)
රෝසසියා ඇතිවෙන්න හරියටම හේතුවක් තවම සම්පූර්ණයෙන්ම වෛද්ය විද්යාත්මකව හොයාගෙන නැහැ. නමුත් ජානමය බලපෑම් (Genetics), ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ ක්රියාකාරීත්වය සහ පරිසර සාධක මේකට බලපානවා කියලා විශ්වාස කරනවා. ඒ වගේම, සමහර එදිනෙදා දේවල් නිසා මේ තත්ත්වය ක්ෂණිකව වැඩි වෙන්න (Flare-ups) පුළුවන්. ඔබගේ Trigger එක මොකක්ද කියලා හඳුනාගැනීම ප්රතිකාර කිරීමේදී ඉතා වැදගත්. ඒවා නම්:
- හිරු එළියට නිරාවරණය වීම (Sun Exposure): UV කිරණ මගින් සමේ රුධිර වාහිනී ප්රසාරණය කරන නිසා රතු පැහැය ක්ෂණිකව වැඩි වෙනවා. මෙය රෝසසියා තත්ත්වය උග්ර කරන ප්රධානතම සාධකයයි. ඒ නිසා රෝසසියා තියෙන කෙනෙක් අනිවාර්යයෙන්ම Sunscreen එකක් පාවිච්චි කරන්නම ඕනේ.
- අධික උණුසුම හෝ සීතල: උණුසුම් පරිසරයක ඉන්නකොට, උණුසුම් වතුරෙන් නානකොට හෝ අධික සීතල (කැටි ගැහෙන සීතල සුළඟ) ට නිරාවරණය වෙනකොට මුහුණ ක්ෂණිකව රතු වෙන්න පුළුවන්.
- සැර කෑම සහ උණුසුම් බීම: මිරිස්, ගම්මිරිස් වගේ සැර කෑම වර්ග (Spicy foods) සහ උණුසුම් තේ, කෝපි වගේ දේවල් බීම නිසා ශරීරයේ උෂ්ණත්වය වැඩි වෙලා රතු පැහැය මතු වෙනවා. මත්පැන් පානය කිරීමත් (විශේෂයෙන්ම රතු වයින්) මෙයට ප්රබල හේතුවක්.
- මානසික ආතතිය සහ ලැජ්ජාව (Stress and Emotions): මානසික ආතතිය, තරහව, ලැජ්ජාව වැනි හැඟීම් නිසාත් ස්නායු පද්ධතිය උත්තේජනය වී මුහුණට රුධිරය ගලා ඒම වැඩි වෙලා මුහුණ රතු වෙනවා.
- වැරදි ආලේපන සහ රූපලාවණ්ය ද්රව්ය (Skincare Products): සමට නොගැලපෙන, සැර රසායනික ද්රව්ය, මධ්යසාර (Alcohol), මෙන්තෝල් (Menthol) හෝ තද සුවඳකාරක (Fragrances) අඩංගු නිෂ්පාදන භාවිතා කිරීම නිසා සම කෝප වී රතු වීම වැඩි වෙනවා.
- දැඩි ව්යායාම (Strenuous Exercise): අධික ලෙස වෙහෙස වී කරන ව්යායාම නිසා ශරීරයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යාමත් රතු පැහැය වැඩි වීමට හේතු වෙනවා.
ඇයි රළු ස්ක්රබ් (Scrubs) සහ සැර නිෂ්පාදන රෝසසියා සමට නරක?
රෝසසියා තියෙන අයගේ සමේ ආරක්ෂිත ස්තරය (Skin Barrier) ගොඩක් දුර්වලයි. ඒ කියන්නේ ඔවුන්ගේ සම සාමාන්ය සමකට වඩා ඉතාමත් සංවේදීයි (Highly Sensitive). ගොඩක් අය හිතනවා මුහුණ රතු වෙලා කුරුලෑ වගේ එනකොට මුහුණ හොඳට අතුල්ලලා හෝදන්න ඕනේ, කඩෙන් ගන්න ස්ක්රබ් ගාලා කුණු අයින් කරන්න ඕනේ කියලා. හැබැයි මේකෙන් වෙන්නේ තියෙන තත්ත්වය තවත් දරුණු වෙන එකයි.
ඇප්රිකොට් ස්ක්රබ් (Apricot Scrubs), වොල්නට් ස්ක්රබ් (Walnut Scrubs) වගේ රළු අංශු තියෙන ස්ක්රබ් වර්ග පාවිච්චි කරනකොට දුර්වල වෙලා තියෙන සමේ ආරක්ෂිත ස්තරය තවත් තුවාල වෙනවා (Micro-tears). එතකොට සම ඇතුළට බැක්ටීරියා යන්න ලේසියි. ඒ වගේම සමේ තියෙන ස්වභාවික තෙතමනය සම්පූර්ණයෙන්ම නැති වෙලා ගිහින් සම දැඩි ලෙස වියළි වෙනවා. සම වියළි වෙනකොට ඒකෙන් සම තවත් කුපිත වෙලා (Irritate) රතු පැහැය, දැවිල්ල සහ කසන ගතිය දෙගුණ තෙගුණ වෙනවා. ඒ නිසා කිසිම වෙලාවක රෝසසියා සමක් භෞතිකව (Physically) ස්ක්රබ් කරන්න එපා. සම පිරිසිදු කිරීමට ඉතාමත් මෘදු ක්රම භාවිතා කළ යුතුයි.
රෝසසියා සහ මුහුණේ රතු පැහැය සඳහා ඇති සාර්ථකම ප්රතිකාර (Treatments)
ඔබට රෝසසියා තියෙනවා නම් සාමාන්ය සැලුන් ෆේෂල් (Salon Facial) කරලා හෝ ඔන්ලයින් කඩෙන් ගන්න ක්රීම් ගාලා මේක කිසිසේත්ම සුව කරන්න බැහැ. මේකට වෛද්ය විද්යාත්මක ප්රතිකාර අත්යවශ්යයි. Aesthetic Medicine ලෝකයේ මේ සඳහා තියෙන සාර්ථකම සහ ජනප්රියම ප්රතිකාර තමයි IPL සහ විශේෂිත රසායනික පීල් (Chemical Peels) ප්රතිකාර. වෛද්යවරයෙකුගේ පූර්ණ අධීක්ෂණය යටතේ මේවා කිරීමෙන් ඉතාමත් විශිෂ්ට ප්රතිඵල ලබාගත හැකියි.
1. IPL (Intense Pulsed Light) ප්රතිකාරය
IPL කියන්නේ ලේසර් ප්රතිකාරයක් වගේම ආලෝකය භාවිතා කරලා කරන ඉතාමත් ආරක්ෂිත ප්රතිකාරයක්. මේක තමයි රෝසසියා සහ මුහුණේ රතු පැහැය අඩු කරන්න ලොව පුරා තියෙන රන් ප්රමිතිය (Gold Standard Treatment). IPL මගින් මේ ගැටළුව විසඳන්නේ මෙහෙමයි:
- රුධිර වාහිනී ඉලක්ක කිරීම (Targeting Blood Vessels): IPL කිරණ මගින් නිකුත් කරන නිශ්චිත ආලෝක තරංග (Broad-spectrum light) සම යටට ගමන් කරලා, සම මතුපිටින් පේන්න තියෙන විශාල වූ රුධිර වාහිනී (නහර) නිවැරදිව ඉලක්ක කරනවා. මේ ආලෝකය රුධිරයේ තියෙන හිමොග්ලොබින් (Hemoglobin) මගින් උරාගන්නා අතර, එතනදී ඇතිවන උණුසුම නිසා අර අනවශ්ය, ප්රසාරණය වූ රුධිර වාහිනී විනාශ වෙලා යනවා. ඉන්පසු ශරීරයේ ප්රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය විසින්ම ඒ විනාශ වූ නහර ස්වභාවිකවම සමෙන් ඉවත් කරනවා.
- ගිනිගැන්වීම් අඩු කිරීම (Reducing Inflammation): IPL ආලෝකයට පුළුවන් සමේ තියෙන ගිනිගැන්වීම් (Inflammation) තත්ත්වය සමනය කරන්න. මේ නිසා සමේ තියෙන රතු පැහැය සහ නිරන්තරයෙන් දැනෙන දැවිල්ල ගතිය ඉතා ඉක්මනින් අඩු වෙනවා.
- කුරුලෑ වැනි බිබිලි සුව කිරීම: රෝසසියා නිසා ඇතිවෙන කුරුලෑ වගේ බිබිලි (Pustules) පාලනය කරන්නත් මේ ප්රතිකාරය ගොඩක් උදව් වෙනවා. ඒ වගේම සමේ කොලජන් (Collagen) වර්ධනය උත්තේජනය කරන නිසා සමේ ඝනකම වැඩි වෙලා සම නිරෝගී සහ තරුණ පෙනුමක් ලබා ගන්නවා.
මෙය කිසිම වේදනාවක් නැති (Painless) ප්රතිකාරයක්. ප්රතිකාරය වෙලාවට ඔබේ ඇස් ආවරණය කරලා විශේෂිත සිසිල් ජෙල් (Cooling Gel) එකක් මුහුණේ ආලේප කරනවා. ආලෝක කිරණය යොමු කරනකොට රබර් පටියකින් සමට සෙමින් වැදෙනවා වගේ පොඩි හැඟීමක් විතරයි දැනෙන්නේ. ප්රතිකාරයෙන් පස්සේ කිසිම නිවෙස්ගත වීමක් (Zero Downtime) නැහැ, ඔබට සාමාන්ය වැඩකටයුතු වලට වහාම යන්න පුළුවන්. සම්පූර්ණ ප්රතිඵල ලබා ගැනීම සඳහා වෛද්යවරයාගේ නිර්දේශය මත සති 3-4 කට වරක් ප්රතිකාර වාර කීපයක් කිරීම අවශ්ය වෙනවා.
2. මෘදු රසායනික පීල් ප්රතිකාර (Gentle Chemical Peels)
රෝසසියා සමකට රළු ස්ක්රබ් පාවිච්චි කරන්න බැරි වුණාට, සම මතුපිට තියෙන මැරුණු සෛල අයින් කරලා සම පිරිසිදු කරන්න අනිවාර්යයෙන්ම ඕනේ. මේකට හොඳම ක්රමය තමයි මෘදු රසායනික පීල් වර්ග (Chemical Peels) භාවිතා කරන එක. නමුත් ග්ලයිකොලික් ඇසිඩ් (Glycolic Acid) වගේ සැර පීල් වර්ග රෝසසියා සමට කිසිසේත්ම ගැලපෙන්නේ නැහැ.
- මැන්ඩලික් ඇසිඩ් පීල් (Mandelic Acid Peel): මෙය කටුක ආමන්ඩ් (Almond) වලින් නිපදවන ඉතාමත් මෘදු ඇසිඩ් එකක්. මෙහි අණුක අංශු විශාල නිසා සම ඇතුළට යන්නේ හෙමින්. ඒ නිසා සමට දැවිල්ලක් හෝ කෝපවීමක් ඇති කරන්නේ නැහැ. රෝසසියා සමක මැරුණු සෛල ඉවත් කරන්න මේක ගොඩක් ආරක්ෂිතයි. ඒ වගේම මෙහි Antibacterial සහ Anti-inflammatory ගුණ තියෙන නිසා රෝසසියා නිසා එන බිබිලි සාර්ථකව අඩු කරනවා.
- ඇසිලික් ඇසිඩ් පීල් (Azelaic Acid Peel): ඇසිලික් ඇසිඩ් කියන්නේ රෝසසියා වලට දෙන ප්රධානම ඖෂධීය සංඝටකයක්. මේ පීල් එක මගින් සමේ රතු පැහැය අඩු කරනවා, බැක්ටීරියා විනාශ කරනවා සහ කුරුලෑ වැනි බිබිලි සම්පූර්ණයෙන්ම පාලනය කරනවා. තවද රෝසසියා සමග පැමිණිය හැකි ලප කැලැල් මැකීමටද මෙය උපකාරී වේ.
- ලැක්ටික් ඇසිඩ් පීල් (Lactic Acid Peel): කිරි වලින් හදන මේ පීල් එක ගොඩක් Hydrating. රෝසසියා නිසා සමේ තෙතමනය නැති වෙලා තියෙන අයට මේක හොඳයි. මේකෙන් සම සිනිඳු කරනවා වගේම සමේ ස්වභාවික තෙතමනය රඳවා ගන්න උදව් වෙනවා.
නිවසේදී රෝසසියා සමක් බලාගන්නා නිවැරදි ක්රමය (Homecare Routine)
අපෙන් ප්රතිකාර කරනවා වගේම ඔබ නිවසේදී ඔබේ සම බලාගන්නා විදිහත් ප්රතිඵල පවත්වාගෙන යාමට ගොඩක් වැදගත්. පහත කරුණු ගැන දැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න:
- මෘදු පිරිසිදුකාරකයක් භාවිතා කරන්න (Gentle Cleanser): සබන්, ෆෝම් වෙන (Foaming) ක්ලෙන්සර් සහ ඇල්කොහොල් තියෙන ක්ලෙන්සර් පාවිච්චි කරන්න එපා. Cetaphil, Cerave, හෝ රෝසසියා සමටම විශේෂයෙන් නිපදවපු මෘදු (Non-foaming) ක්ලෙන්සර් එකක් පාවිච්චි කරන්න. උණු වතුරින් මුහුණ හෝදන්න එපා, සාමාන්ය ඇල් වතුර හෝ මඳ රස්නය ඇති වතුර පාවිච්චි කරන්න. තුවායෙන් මුහුණ පිසදාන විට අතුල්ලන්නේ නැතිව මෘදුව තබමින් (Pat dry) ජලය ඉවත් කරන්න.
- හොඳ මොයිස්චරයිසර් එකක් අනිවාර්යයි (Moisturizer): සමේ ආරක්ෂිත ස්තරය (Skin Barrier) නැවත හදාගන්න නම් හොඳ මොයිස්චරයිසර් එකක් අත්යවශ්යයි. සෙරමයිඩ් (Ceramides), හයලුරොනික් ඇසිඩ් (Hyaluronic Acid) සහ නියසිනමයිඩ් (Niacinamide) අඩංගු සුවඳ නැති (Fragrance-free) මොයිස්චරයිසර් එකක් දිනකට දෙවරක් ආලේප කරන්න.
- සන්ස්ක්රීන් (Sunscreen) දිනපතා භාවිතය: හිරු එළිය තමයි රෝසසියා වල ලොකුම සතුරා. ඒ නිසා SPF 30 හෝ ඊට වැඩි, විශේෂයෙන්ම Zinc Oxide හෝ Titanium Dioxide අඩංගු Mineral (Physical) Sunscreen එකක් භාවිතා කිරීම ඉතාමත් සුදුසුයි. මේවායින් සමට දැවිල්ලක් ඇති වෙන්නේ නැහැ වගේම ආලේප කළ විගසම ආරක්ෂාව ලැබෙනවා.
- සැර ද්රව්ය වලින් වළකින්න: Retinol, Vitamin C, Salicylic acid, Witch hazel වගේ දේවල් පාවිච්චි කරන්න කලින් අනිවාර්යයෙන්ම ඔබේ වෛද්යවරයාගෙන් උපදෙස් ගන්න. මේවායින් සමහර අයට රතු පැහැය වැඩි වෙන්න පුළුවන්.
- ඔබේ Triggers හඳුනාගන්න: ඔබ කුළුබඩු අධික ආහාර ගත් විට හෝ මානසිකව පීඩාවට පත් වූ විට මුහුණ රතු වෙනවා නම්, එම සාධක වලින් හැකිතාක් ඈත් වීමට උත්සාහ කරන්න. දිනපොතක් තබා ගැනීමෙන් මේවා හඳුනාගැනීම පහසු වේවි.
ඔබටත් මුහුණේ රතු පැහැය, නහර පෙනීම හෝ රෝසසියා ලක්ෂණ තියෙනවා නම්, තවදුරටත් කඩෙන් ගන්න ආලේපන ගාලා අත්හදාබැලීම් කරන්න එපා. රෝසසියා කියන්නේ කලට වේලාවට නිසි ප්රතිකාර නොගත්තොත් ක්රමයෙන් උත්සන්න වන තත්ත්වයක්. අදම අපගේ වෛද්යවරයා හමුවෙලා නිවැරදි IPL හෝ රසායනික පීල් ප්රතිකාරයකට යොමු වෙලා, පැහැපත් වගේම නිරෝගී සමක් සහ නැතිවූ ඔබේ ආත්ම විශ්වාසය නැවත ලබාගන්න.
(මෙම ලිපිය හුදෙක් ඔබව දැනුවත් කිරීම සඳහා පමණි. ඕනෑම ප්රතිකාරයක් කිරීමට පෙර වෛද්යවරයෙකු හමුවී පුද්ගලිකව සම පරීක්ෂා කර උපදෙස් ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.)