ආයුබෝවන්! අද අපි කතා කරන්න යන්නේ බොහෝ දෙනෙකුට තියෙන, නමුත් වැඩිපුර කතාබහට ලක් නොවන සමේ ගැටලුවක් ගැන. ඔබේ අත්වල (විශේෂයෙන්ම උඩ බාහුවේ), කකුල්වල එහෙමත් නැත්නම් තට්ටම් ප්රදේශයේ කුඩා බිබිලි සහිත රළු ස්වභාවයක් තියෙනවද? හරියට සීතල වෙලාවට ඇඟේ මයිල් කෙලින් වුණාම (Goosebumps) එන ස්වභාවය හෝ කුකුල් සමක (Chicken skin) පෙනුමක් මේකෙන් දිස්වෙනවා. මේ තත්ත්වය වෛද්ය විද්යාවේදී හඳුන්වන්නේ Keratosis Pilaris (කෙරටෝසිස් පිලාරිස්) කියලයි.
ගොඩක් අය මේක කුරුලෑ (Acne) හෝ වෙනත් ආසාදනයක් කියලා වැරදියට වටහාගෙන, නොයෙක් දේවල් ආලේප කරලා සම තවත් නරක් කරගන්නවා. ඒ නිසා අද අපි Aesthetic Medicine ක්ෂේත්රයේ වෛද්යවරයෙක් විදිහට මේ ගැටලුව මොකක්ද, ඒක ඇති වෙන්නේ ඇයි සහ ඒකට තියෙන සාර්ථකම සායනික ප්රතිකාර මොනවාද කියලා සවිස්තරාත්මකව කතා කරමු.
Keratosis Pilaris යනු හරියටම කුමක්ද?
අපේ සමේ තියෙනවා ‘කෙරටින්’ (Keratin) කියලා ප්රෝටීනයක්. මේ කෙරටින් කියන්නේ අපේ සම, හිසකෙස් සහ නියපොතු වලට ආරක්ෂාව සපයන ස්වාභාවික ප්රෝටීනයක්. නමුත් සමහර අයගේ ශරීරයේ මේ කෙරටින් ප්රෝටීනය අනවශ්ය විදිහට විශාල වශයෙන් නිෂ්පාදනය වෙනවා. මෙහෙම වැඩිපුර හැදෙන කෙරටින්, අපේ සමේ රෝම කූප (Hair follicles) එහෙමත් නැත්නම් මයිල් ගස් හැදෙන සිදුරු ඇතුළේ එකතු වෙලා හිර වෙනවා.
රෝම කූපය ඇතුළේ මෙහෙම කෙරටින් ප්ලග් (Keratin plug) එකක් හැදුණාම, ඒ සිදුර අවහිර වෙලා කුඩා ගැටයක් විදිහට සම මතුපිටින් උඩට ඉස්සිලා පේන්න ගන්නවා. මේ ගැට සිය ගණනක් එක ළඟ හැදුණාම තමයි සම අතගාද්දි රළු, කඩදාසියක් (Sandpaper) වගේ දැනෙන්නේ. මේක කිසිම විදිහකින් බෝවෙන රෝගයක් නෙවෙයි. ඒ වගේම මේකෙන් ඔබේ සෞඛ්යයට කිසිම හානියක් වෙන්නෙත් නැහැ. හැබැයි මේක නිසා සමේ ලස්සන, සිනිඳු පෙනුම නැතිවෙලා යන නිසා ගොඩක් අයට මේක මානසිකව වද දෙන ප්රශ්නයක් වෙලා තියෙනවා.
මෙම තත්ත්වය ඇතිවීමට ප්රධාන හේතු මොනවාද?
Keratosis Pilaris හැදෙන්න හරියටම නිශ්චිත හේතුවක් තවමත් වෛද්ය විද්යාවෙන් හොයාගෙන නැහැ. නමුත් මේ තත්ත්වය ඇතිවීමට බලපාන ප්රධාන සාධක කිහිපයක් තියෙනවා:
- ජානමය බලපෑම (Genetics): ඔබේ පවුලේ අයට (අම්මා, තාත්තා හෝ සහෝදර සහෝදරියන්ට) මේ තත්ත්වය තියෙනවා නම්, ඔබටත් මේක ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව 50% කටත් වඩා වැඩියි. මේක ගොඩක් දුරට පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට එන තත්ත්වයක්.
- වියළි සම (Dry Skin): සමේ තෙතමනය අඩු අයගේ Keratosis Pilaris තත්ත්වය ඉතාමත් වැඩියි. විශේෂයෙන්ම සීතල කාලගුණයක් තියෙනකොට සම තවත් වියළි වෙන නිසා මේ බිබිලි වල රළු බව සහ කැපී පෙනෙන ස්වභාවය වැඩි වෙනවා.
- වෙනත් සමේ රෝග (Eczema / Atopic Dermatitis): ඔබට ඇදුම රෝගය හෝ එක්සිමා වැනි අසාත්මිකතා තත්ත්වයන් තියෙනවා නම්, Keratosis Pilaris ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළයි.
- හෝමෝන වෙනස්කම්: විශේෂයෙන්ම යොවුන් වියට පා තබන කාලයේදී සහ ගර්භණී සමයේදී මේ තත්ත්වය වැඩිපුර මතුවෙන්න පුළුවන්.
- තරබාරුකම: අධික බර ඇති පුද්ගලයින් අතරත් මේ තත්ත්වය බහුලව දක්නට ලැබෙනවා.
බොහෝ දෙනෙක් කරන ලොකුම වැරැද්ද: Scrub කිරීම!
ගොඩක් අය සමේ මේ රළු ගතිය දැක්කාම හිතන්නේ මේක කුණු හෝ මැරුණු සම එකතු වෙලා හැදිච්ච දෙයක් කියලා. ඉතින් ඒ අය කරන්නේ නානකොට ගල් වලින් (Pumice stones), රළු බුරුසු වලින් එහෙමත් නැත්නම් ලොකු කැට තියෙන Scrub වර්ග පාවිච්චි කරලා සම තදින් අතුල්ලන (Physical Exfoliation) එකයි. මේක තමයි ඔබට කරන්න පුළුවන් ලොකුම වැරැද්ද!
ඔබ රළු දේවල් වලින් සම අතුල්ලනකොට තාවකාලිකව පැය කිහිපයකට සම සිනිඳු වුණා වගේ දැනෙන්න පුළුවන්. හැබැයි ඒ අතුල්ලන එකෙන් සමට ලොකු හානියක් (Micro-tears) වෙනවා. සම තුවාල වෙලා ආසාදනය වෙනවා. ඊට පස්සේ සමෙන් කරන්නේ තමන්වම ආරක්ෂා කරගන්න තව තවත් කෙරටින් නිෂ්පාදනය කරන එකයි. ඒ කියන්නේ ඔබ අතුල්ලන්න අතුල්ලන්න අර බිබිලි හැදෙන එක තවත් වැඩි වෙනවා.
අනිත් භයානකම දේ තමයි, මෙහෙම තදින් අතුල්ලනකොට රෝම කූප වලට හානි වෙලා ඒ තැන් වල මෙලනින් (Melanin) වර්ණකය තැන්පත් වෙන්න ගන්නවා (Post-inflammatory hyperpigmentation). ඒකෙන් අර පුංචි බිබිලි තිබුණු තැන් කලු පාට හෝ දුඹුරු පාට ලප බවට පත් වෙනවා. අන්තිමට සමේ රළු ගතිය විතරක් නෙවෙයි, මුළු අතම හෝ කකුලම කලු ලප වලින් පිරිලා අවලස්සන වෙනවා. ඒ නිසා අදින් පස්සේ කිසිම දවසක මේ බිබිලි කඩන්න, සූරන්න හෝ රළු දේවල් වලින් අතුල්ලන්න (Scrub කරන්න) යන්න එපා.
Keratosis Pilaris සඳහා නිවැරදි වෛද්ය ප්රතිකාර මොනවාද?
මේ තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම 100% ක් සුව කරන්න පුළුවන් මැජික් බෙහෙතක් තවමත් නැහැ. මොකද මේක ජානමය බලපෑමක් නිසා. නමුත් නිවැරදි Aesthetic ප්රතිකාර සහ නිවැරදි ආලේපන මගින් මේ බිබිලි 80% – 90% කින්ම පාලනය කරලා, සම සම්පූර්ණයෙන්ම සිනිඳු කරගන්න අපිට පුළුවන්. අපි බලමු ඒ සඳහා තියෙන සාර්ථකම ක්රම මොනවාද කියලා.
1. රසායනික පිටකිරීම් (Chemical Exfoliators / Peels)
අපි කලින් කිව්වා රළු දේවල් වලින් අතුල්ලන්න (Physical exfoliation) එපා කියලා. ඒ වෙනුවට අපි කරන්නේ යම්කිසි අම්ල වර්ගයක් භාවිතා කරලා රෝම කූප වල හිරවෙලා තියෙන කෙරටින් දිය කරලා හරින එකයි. මේකට අපි කියනවා Chemical Exfoliation කියලා. සායනිකව අපි මේ සඳහා Chemical Peels භාවිතා කරනවා.
- Salicylic Acid (සාලිසිලික් අම්ලය): මේක BHA (Beta Hydroxy Acid) වර්ගයක්. මේ අම්ලයට පුළුවන් සමේ තෙල් ස්ථරය විනිවිදගෙන රෝම කූපය ඇතුළටම ගිහින් අර හිරවෙලා තියෙන කෙරටින් ප්ලග් එක දිය කරලා හරින්න. මේ නිසා බිබිලි අඩුවෙලා සම සිනිඳු වෙනවා.
- Lactic Acid (ලැක්ටික් අම්ලය): මේක AHA (Alpha Hydroxy Acid) වර්ගයක්. ලැක්ටික් අම්ලයෙන් මැරුණු සම ඉවත් කරනවා වගේම සමට හොඳ තෙතමනයක් ලබා දෙනවා. වියළි සමක් තියෙන අයට මේක ඉතාමත් ගැලපෙනවා.
- Glycolic Acid (ග්ලයිකොලික් අම්ලය): මේකත් AHA වර්ගයක්. සම මතුපිට තියෙන රළු බව ඉක්මනින් ඉවත් කරලා සමට පැහැපත් බවක් ලබා දෙන්න මේක උපකාරී වෙනවා.
වෛද්යවරයෙකුගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකරන Chemical Peeling ප්රතිකාර වාර කිහිපයකින් සමේ රළු බව සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ ඉවත් කරගන්න පුළුවන්. ඒ වගේම ගෙදරදී පාවිච්චි කරන්න පුළුවන් 2% Salicylic Acid හෝ 10% – 12% Lactic Acid අඩංගු ක්රීම් සහ ලෝෂන් වෛද්යවරයා විසින් ඔබට නියම කරනු ලබනවා.
2. Urea (යූරියා) අඩංගු ආලේපන
යූරියා කියන්නේ සමේ තෙතමනය රඳවාගන්න (Humectant) වගේම මැරුණු සම ඉවත් කරන්න (Keratolytic) පුළුවන් අපූරු සංයෝගයක්. 10% ත් 20% ත් අතර Urea අඩංගු ක්රීම් වර්ග දිනපතා ආලේප කිරීම මගින් සමේ රළු බව ඉතා ඉක්මනින් නැති කරලා, සම පුදුමාකාර විදිහට සිනිඳු කරගන්න පුළුවන්. නමුත් මේවා පාවිච්චි කළ යුත්තේ වෛද්ය උපදෙස් මත පමණයි.
3. ලේසර් ප්රතිකාර (Laser Treatments)
ආලේපන වලින් විතරක් පාලනය වෙන්නේ නැති, ඉතාමත් දරුණු තත්ත්වයේ තියෙන Keratosis Pilaris සඳහා ලේසර් ප්රතිකාර ඉතාමත් සාර්ථකයි.
- Laser Hair Removal (ලේසර් මගින් රෝම ඉවත් කිරීම): Keratosis Pilaris හැදෙන්නේ රෝම කූප වලයි. ඉතින් අපි Nd:YAG හෝ Diode Laser තාක්ෂණය මගින් ඒ ප්රදේශයේ තියෙන රෝම කූප විනාශ කරලා දැම්මාම, කෙරටින් හිරවෙන්න තැනක් නැති වෙනවා. මේ නිසා බිබිලි හැදෙන එක ස්ථිරවම වගේ නතර වෙනවා. මේක තමයි දැනට තියෙන සාර්ථකම සහ දිගුකාලීනම ප්රතිඵල දෙන ක්රමය.
- Vascular Lasers: සමහර අයට මේ බිබිලි වටා සම ඉතාමත් රතු පාට වෙලා තියෙනවා (Keratosis Pilaris Rubra). මේ රතු පැහැය නැති කරන්න සහ දැවිල්ල අඩු කරන්න Vascular Lasers (උදා: Pulsed Dye Laser / Nd:YAG) භාවිතා කරනවා.
- Q-Switched Nd:YAG ලේසර්: වැරදි විදිහට Scrub කරලා සම කලු වෙලා (Hyperpigmentation) තියෙනවා නම්, ඒ කලු පැහැති ලප මකා දමන්න මේ ලේසර් ප්රතිකාරය ඉතාමත් සාර්ථකයි.
4. Retinoids (රෙටිනොයිඩ්ස්)
විටමින් A අඩංගු Tretinoin, Adapalene හෝ Retinol වැනි ආලේපන මගින් සමේ සෛල අලුත් වීමේ වේගය (Cell turnover) වැඩි කරනවා. ඒ වගේම කෙරටින් එකතු වීම වළක්වනවා. නමුත් මේවා පාවිච්චි කරද්දී සම තවත් වියළි වෙන්න පුළුවන් නිසා අනිවාර්යයෙන්ම හොඳ Moisturizer එකක් පාවිච්චි කරන්න ඕනේ. ගර්භණී මව්වරුන්ට මේවා පාවිච්චි කරන්න බැහැ.
නිවසේදී කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේවල් (Lifestyle Changes)
වෛද්ය ප්රතිකාර වලට අමතරව ඔබ නිවසේදී ඔබේ සම රැකගන්නා ආකාරය මේ තත්ත්වය පාලනය කරගන්න ඉතාමත් වැදගත් වෙනවා.
- සබන් භාවිතය අඩු කරන්න: සැර සබන් වර්ග වලින් සම තවත් වියළි වෙනවා. ඒ වෙනුවට Soap-free cleansers, Syndet bars හෝ තෙතමනය රඳවන Body wash එකක් පාවිච්චි කරන්න.
- උණු වතුරෙන් නෑමෙන් වළකින්න: උණු වතුරෙන් සමේ තියෙන ස්වාභාවික තෙල් ස්තරය සේදිලා ගිහින් සම වියළි වෙනවා. ඒ නිසා සෑම විටම මඳ රස්නය ඇති වතුරෙන් (Lukewarm water) හෝ ඇල් වතුරෙන් නාන්න. නාන කාලය විනාඩි 10 කට වඩා අඩු කරන්න.
- තෙතමනය රඳවා ගැනීම (Moisturize): මේක තමයි වැදගත්ම දේ. නාලා ඉවර වෙලා තුවායෙන් ඇඟ පිහදාපු ගමන්ම (සමේ තෙතමනය තියෙද්දිම) හොඳ Moisturizer එකක් හෝ ලෝෂන් එකක් ආලේප කරන්න. Ceramides, Hyaluronic acid, Glycerin වැනි ද්රව්ය අඩංගු Moisturizer එකක් දිනකට දෙවරක්වත් ආලේප කිරීම අත්යවශ්යයි.
- තද ඇඳුම් ඇඳීමෙන් වළකින්න: සමට හිර වෙන, රළු රෙදි (විශේෂයෙන් කෘත්රිම රෙදි වර්ග) වලින් කරපු ඇඳුම් අඳිනකොට සමේ ඇතිල්ලෙන නිසා මේ බිබිලි තවත් වැඩි වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා කපු (Cotton) වලින් නිමවූ සැහැල්ලු ඇඳුම් ඇඳීමට පුරුදු වෙන්න.
- කඩා දැමීමෙන් වළකින්න: කිසිම විටෙක මේ බිබිලි නියපොතු වලින් කඩන්න, මිරිකන්න හෝ සූරන්න එපා. එයින් කැලැල් සහ කලු ලප ඇතිවෙනවා විතරයි.
සාරාංශය
Keratosis Pilaris කියන්නේ භයානක රෝගයක් නෙවෙයි. නමුත් ඒකෙන් සමේ ලස්සන පෙනුම නැතිවෙලා යන නිසා බොහෝ දෙනෙක් මානසිකව පීඩා විඳිනවා. මේ සඳහා අන්තර්ජාලයෙන් දකින දකින දේවල් ආලේප කරන්න ගියොත් හෝ සම තදින් Scrub කරන්න ගියොත් තත්ත්වය තවත් නරක අතට හැරෙන්න පුළුවන්.
ඔබටත් මේ ගැටලුව තියෙනවා නම්, හොඳම දේ තමයි සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙක් (Aesthetic Physician / Dermatologist) හමුවෙලා උපදෙස් ලබාගන්න එක. ඔබේ සමේ තත්ත්වයට ගැලපෙන නිවැරදි Chemical Peels, ලේසර් ප්රතිකාර සහ නිවැරදි ආලේපන වර්ග භාවිතා කිරීමෙන් මාස කිහිපයක් ඇතුළත මේ රළු බව සම්පූර්ණයෙන්ම නැති කරලා, ඔබටත් නැවතත් සිනිඳු, පැහැපත් සමක් ලබාගන්න පුළුවන්.
(සටහන: මෙම ලිපිය හුදෙක් ඔබව දැනුවත් කිරීම සඳහා පමණි. ඕනෑම ප්රතිකාරයක් හෝ ආලේපනයක් භාවිතා කිරීමට පෙර වෛද්යවරයෙකු හමුවී පුද්ගලිකව උපදෙස් ලබා ගැනීම අත්යවශ්ය වේ.)