හැඳින්වීම: Chemical Peels ප්රතිකාරය සහ සමේ රැකවරණයෙහි වැදගත්කම
ආයුබෝවන් හැමෝටම! සමේ තියෙන ලප කැලැල් මකාගෙන, පැහැපත්, සුමට සහ නිරෝගී සමක් ලබාගන්න අද කාලේ ගොඩක් දෙනෙක් තෝරාගන්නා ඉතාමත් ජනප්රිය වගේම සාර්ථක ප්රතිකාර ක්රමයක් තමයි කෙමිකල් පීල්ස් (Chemical Peels) කියන්නේ. කෙමිකල් පීල් එකක් මගින් කරන්නේ අපේ සමේ මතුපිට තියෙන හානි වුණු, මැරුණු සෛල තට්ටුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කරලා, යටින් තියෙන අලුත් නිරෝගී සමක් මතු කරන එකයි. හැබැයි ගොඩක් දෙනෙක් හිතන්නේ මේ ප්රතිකාරය සායනයට ගිහින් කරගෙන ආපු ගමන්ම වැඩේ ඉවරයි කියලා. ඇත්තටම එය සම්පූර්ණයෙන්ම වැරදි මතයක්. Chemical Peel එකක් සාර්ථක වෙන්න නම්, ප්රතිකාරය කිරීමට පෙර ඔයාගේ සම සූදානම් කරන ආකාරය (Pre-care) වගේම ප්රතිකාරයෙන් පසු ලබාදෙන පසු රැකවරණය (Post-care) අතිශයින්ම වැදගත් වෙනවා. ඔයා මේ පූර්ව සහ පසු රැකවරණය නිසි පරිදි සිදු නොකළොත්, සමේ දැඩි දැවිල්ලක් ඇතිවීම, පිළිස්සීම, අඳුරු ලප (Post-inflammatory Hyperpigmentation) ඇතිවීම සහ සදාකාලික කැළැල් ඉතිරි වීම වැනි බරපතල අතුරු ආබාධ ඇති වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා අද අපි මේ ලිපියෙන් Chemical Peels කරන්න කලින් සහ කළාට පස්සේ ඔයා අනිවාර්යයෙන්ම කරන්න ඕන සහ නොකළ යුතු දේවල් මොනවාද කියලා ඉතාමත් සවිස්තරාත්මකව කතා කරමු.
Chemical Peel එකක් කිරීමට පෙර අනිවාර්යයෙන්ම කළ යුතු සහ සැලකිලිමත් විය යුතු කරුණු (Pre-Peel Care)
කෙමිකල් පීල් එකක් කිරීමට පෙර ඔයාගේ සම ඒ සඳහා නිසි පරිදි සූදානම් කර තිබීම ඉතා වැදගත්. මේ සූදානම් වීම මගින් ප්රතිකාරයෙන් පසු සම ඉක්මනින් සුව වීමට සහ අතුරු ආබාධ ඇතිවීමේ අවදානම අවම කිරීමට මහත් රුකුලක් ලැබෙනවා. ඒ නිසා ප්රතිකාරයට සති දෙකක පමණ පෙර සිට පහත සඳහන් උපදෙස් අනුගමනය කරන්න:
- හිරු එළියට නිරාවරණය වීම සහ Sunbeds භාවිතයෙන් වැළකී සිටීම:
කෙමිකල් පීල් එකක් කිරීමට අවම වශයෙන් සති දෙකකට පෙර සිටවත් තද හිරු එළියට සෘජුව නිරාවරණය වීමෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටින්න. විශේෂයෙන්ම සම කෘත්රිමව තලෙලු කිරීමට භාවිතා කරන Sunbeds භාවිතය සපුරා තහනම්. හිරු කිරණ මගින් සමේ ආරක්ෂක ස්ථරය දුර්වල කරන අතර, සම සංවේදී කරයි. අව්වට පිළිස්සුණු (Sunburned) හෝ අසාත්මිකතා ඇති සමක් මත කෙමිකල් පීල් එකක් කිරීමට වෛද්යවරුන් කිසිසේත් නිර්දේශ කරන්නේ නැහැ. ඒ වගේම අව්වට නිරාවරණය වූ සමක් මත පීල් එකක් කිරීමෙන් සම අධික ලෙස කළු වීමේ හෝ ලප ඇතිවීමේ අවදානම ඉහළ යයි. එළියට යනවිට SPF 30 හෝ ඊට වැඩි Broad-spectrum සන්ස්ක්රීන් එකක් පැළඳීමටත්, කුඩයක් හෝ තොප්පියක් භාවිතා කිරීමටත් වගබලා ගන්න.
- සක්රීය රසායනික ද්රව්ය (Active Acids) සහ Retinoids භාවිතය තාවකාලිකව නැවැත්වීම:
ප්රතිකාරයට දින 3 සිට 7 දක්වා කාලයකට පෙර ඔයාගේ දෛනික සම සත්කාරක රටාවෙන් (Skincare Routine) සක්රීය අම්ල වන Salicylic Acid (BHA), Glycolic Acid (AHA), Lactic Acid වැනි දේවල් අඩංගು නිෂ්පාදන මෙන්ම Retinol, Tretinoin වැනි Retinoids අඩංගು ක්රීම් හෝ සීරම් භාවිතය සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කරන්න. මෙම සක්රීය ද්රව්ය මගින් සමේ මතුපිට සෛල ස්වභාවිකවම ඉවත් කරමින් පවතින නිසා, පීල් එකක් කරන අවස්ථාවේදී රසායනික ද්රව්ය සමේ ගැඹුරු ස්ථර දක්වා ගමන් කර සම පිළිස්සීමට (Chemical Burns) ලක් විය හැකිය.
- සම හොඳින් මොයිස්චරයිස් කර තැබීම (Deep Hydration):
පීල් එකක් කිරීමට පෙර දින කිහිපය තුළ සමේ තෙතමනය උපරිම මට්ටමක තබා ගැනීම අවශ්ය වේ. මේ සඳහා ගුණාත්මක මෘදු මොයිස්චරයිසර් එකක් දිනපතා උදේ සහ රාත්රී කාලයේදී ආලේප කරන්න. වියළි සමක් මත පීල් එකක් කළහොත් සම සුව වීමට දිගු කාලයක් ගත වන අතර දැඩි අපහසුතා ඇති විය හැක. සම හොඳින් හයිඩ්රේට් වී තිබීමෙන් පීල් එකෙන් පසු අලුත් සමක් මතුවීමේ ක්රියාවලිය වේගවත් වේ. මීට අමතරව දිනපතා ප්රමාණවත් පරිදි ජලය පානය කරන්න.
- ඔබ ලබාගන්නා සියලුම ඖෂධ පිළිබඳව වෛද්යවරයා දැනුවත් කිරීම (Disclosing Medications):
ඔයා කුරුලෑ සඳහා ලබාගන්නා ප්රබල ඖෂධයක් වන Accutane (Isotretinoin) භාවිතා කරනවා නම් හෝ පසුගිය මාස 6 ඇතුළත එය භාවිතා කර තිබේ නම්, ඒ බව අනිවාර්යයෙන්ම වෛද්යවරයාට හෝ තෙරපිස්ට්වරයාට පැවසිය යුතුය. Accutane මගින් සමේ ස්වභාවිකව තෙල් නිපදවීම අවම කරන අතර සමේ සුව වීමේ හැකියාව ඉතා පහළ හෙළයි. එවැනි අවස්ථාවක පීල් එකක් කිරීමෙන් සමේ බරපතල තුවාල සහ සදාකාලික කැළැල් (Scarring) ඇති විය හැකිය. එමෙන්ම වෙනත් ඕනෑම ප්රතිජීවක ඖෂධ (Antibiotics) හෝ රුධිරය තුනී කරන ඖෂධ භාවිතා කරන්නේ නම් ඒ පිළිබඳවද වෛද්යවරයා දැනුවත් කරන්න.
- Cold Sores (තොල් බිබිලි හෝ හර්පීස් ආසාදන) පිළිබඳව සැලකිලිමත් වීම:
ඔයාට තොල් වටා නිතරම බිබිලි දැමීමේ හෝ තොල් පැලීමේ (Herpes Simplex / Cold Sores) ප්රවණතාවයක් පවතී නම්, කෙමිකල් පීල් එකකින් ඇතිවන උත්තේජනය නිසා මෙම වෛරස් ආසාදනය මුළු මුහුණ පුරාම ඉතා දරුණු ලෙස පැතිරී යා හැක. ඒ නිසා ප්රතිකාරය කිරීමට පෙර වෛද්යවරයා හමුවී ඒ සඳහා අවශ්ය වෛරස් නාශක ඖෂධ (Antiviral Medication) කලින්ම ලබාගැනීමට වගබලා ගන්න.
- මුහුණේ රෝම ඉවත් කිරීම් සහ වෙනත් රූපලාවන්ය ප්රතිකාර නැවැත්වීම:
ප්රතිකාරයට අවම වශයෙන් දින 5කට පෙර මුහුණ Threading කිරීම, Shaving කිරීම, Waxing කිරීම හෝ රෝම ඉවත් කරන ක්රීම් වර්ග (Depilatory Creams) භාවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වළකින්න. මේ දේවල් නිසා සම මත ඇතිවන අන්වීක්ෂීය සීරීම් හෝ දැවිල්ල, පීල් කිරීමේදී දරාගත නොහැකි වේදනාවක් සහ සම මතුපිට තුවාල ඇතිවීමට හේතු විය හැක.
Chemical Peel එකකින් පසු අනිවාර්යයෙන්ම අනුගමනය කළ යුතු පසු රැකවරණ උපදෙස් (Post-Peel Care)
කෙමිකල් පීල් ප්රතිකාරයක සාර්ථකත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම රඳා පවතින්නේ ප්රතිකාරයෙන් පසු ඔයා සම රැකබලා ගන්නා ආකාරය මතයි. පීල් එකකින් පසු සමේ ඉහළ ස්ථරය ඉවත් වී ඉතා සියුම්, රතු පැහැති සහ සංවේදී අලුත් සමක් මතු වන නිසා, එය ආරක්ෂා කිරීමට පහත උපදෙස් අකුරටම පිළිපැදිය යුතුය:
- ගැලවී යන සම කිසිසේත්ම අතින් ඇද ඉවත් නොකිරීම (Do Not Peel or Scratch):
ප්රතිකාරයෙන් පසු දින 3 සිට 5 දක්වා කාලය තුළ සම වියළී කොරපොතු මෙන් ගැලවී යාම (Peeling) ආරම්භ වේ. මෙය සම අලුත් වීමේ සාමාන්ය ක්රියාවලියයි. මෙහිදී සමේ ඇතිවන කැසීම හෝ ලෙලි ගැසීම නිසා සම අතින් ඇද ගැලවීමට හෝ සූරන්නට kiසිසේත්ම උත්සාහ නොකරන්න. සම තවමත් යටින් සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වී නොමැති විට අතින් ඇද ගලවන්නේ නම්, සම තුවාල වී ලේ ගැලීම් සිදුවිය හැකි අතර, එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස අඳුරු ලප (PIH) හෝ කැළැල් ඇතිවිය හැක. එය ස්වභාවිකවම ගැලවී වැටෙන තෙක් ඉවසීමෙන් සිටින්න.
- මුහුණ ඉතා මෘදුව සේදීම (Wash Gently):
පීල් එකෙන් පසු දින කිහිපය තුළ මුහුණ සේදීම සඳහා ඇල්මැරුණු ජලය (Lukewarm water) හෝ සාමාන්ය සිසිල් ජලය පමණක් භාවිතා කරන්න. කිසිවිටක උණු වතුර භාවිතා නොකරන්න. සබන්, රසායනික ද්රව්ය හෝ සුවඳකාරක අඩංගු නැති ඉතා මෘදු සේදුම්කාරකයක් (Gentle Cleanser) පමණක් භාවිතා කරන්න. මුහුණ සෝදන විට සම අතුල්ලන්නට එපා. සේදීමෙන් පසු මෘදු පිරිසිදු තුවායක් ගෙන තවා පිසදා ගන්න (Pat Dry).
- Physical Sunscreen (භෞතික සන්ස්ක්රීන්) භාවිතය අනිවාර්ය කිරීම:
පීල් ප්රතිකාරයෙන් පසු මතුවන අලුත් සම හිරු කිරණ වලට ඉතා ඉක්මනින් පිළිස්සීමට ලක් වේ. ඒ නිසා සන්ස්ක්රීන් භාවිතය අනිවාර්ය වේ. මෙහිදී සාමාන්ය Chemical Sunscreen වල ඇති රසායනික ද්රව්ය නිසා සම දැවීමට ලක් විය හැකි බැවින්, Zinc Oxide හෝ Titanium Dioxide අඩංගු Physical (Mineral) Sunscreen එකක් භාවිතා කිරීම ඉතාමත් සුදුසුය. මෙය සම මතුපිට භෞතික ආවරණයක් සාදා හිරු කිරණ පරාවර්තනය කර හරියි. SPF 30 හෝ ඊට වැඩි සන්ස්ක්රීන් එකක් දිනපතා පැය 2න් 2ට ආලේප කරන්න.
- මේකප් (Makeup) භාවිතයෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී සිටීම:
සම සම්පූර්ණයෙන්ම සුව වන තුරු (සාමාන්යයෙන් දින 5 සිට 7 දක්වා) මුහුණේ කිසිදු මේකප් වර්ගයක් ආලේප නොකරන්න. මේකප් වල ඇති රසායනික ද්රව්ය, සුවඳ සහ වර්ණක මගින් සමේ සිදුරු අවහිර වී අසාත්මිකතා හෝ ආසාදන ඇති විය හැක. එසේම මේකප් ඉවත් කිරීමට ඩබල් ක්ලෙන්සින් (Double Cleansing) කිරීම වැනි සම තදින් පිරිසිදු කිරීම් වලට යාමෙන් සංවේදී සමට තවදුරටත් හානි සිදු වේ.
- අධික උණුසුම, සෝනා (Saunas) සහ ව්යායාම වලින් වැළකී සිටීම:
ප්රතිකාරයෙන් පසු පළමු පැය 48-72 අතර කාලය තුළ සෝනා (Sauna), වාෂ්ප ඇල්ලීම (Steam Room), උණු වතුරෙන් ස්නානය කිරීම සහ දැඩි ව්යායාම වල නිරත වීමෙන් වළකින්න. සිරුරේ උණුසුම වැඩි වීම සහ අධික ලෙස දහඩිය දැමීම නිසා මුහුණේ රතු පැහැය, ඉදිමීම සහ දැවිල්ල වැඩි විය හැකි අතර බැක්ටීරියා ආසාදන ඇතිවීමටද මග පාදයි.
- මෘදු සහ සම සුවපත් කරන මොයිස්චරයිසර් (Gentle Moisturizers) භාවිතය:
සමේ ආරක්ෂිත ස්ථරය (Skin Barrier) නැවත යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට Ceramides, Hyaluronic Acid, Aloe Vera හෝ Centella Asiatica වැනි සම සුවපත් කරන ද්රව්ය අඩංගು මෘදු, සුවඳක් නැති (Fragrance-free) මොයිස්චරයිසර් එකක් නිතර ආලේප කරන්න. සම වියළීමට නොදී නිතර මොයිස්චරයිස් තැබීමෙන් පීල් වීමේ ක්රියාවලිය වේගවත් හා පහසු වේ.
කෙමිකල් පීල් එකකින් පසු බලාපොරොත්තු විය යුතු සාමාන්ය තත්ත්වයන් සහ සැලකිලිමත් විය යුතු රතු නිවේදන
කෙමිකල් පීල් ප්රතිකාරයකින් පසු සමේ යම් යම් වෙනස්කම් ඇතිවීම සාමාන්ය දෙයකි. ප්රතිකාරය අවසන් වූ සැනින් මුහුණ රතු පැහැ වීම, මඳක් ඉදිමීම සහ පිළිස්සුණු ස්වභාවයක් දැනීම සාමාන්ය වේ. පසුව සම තද ගතියක් ගෙන, වියළී ගොස් අවපැහැ ගැන්වී ගැලවී යාමට පටන් ගනී. පීල් එකේ තීව්රතාවය (Mild, Medium, Deep) අනුව මේ කාලය දින 3 සිට 10 දක්වා වෙනස් විය හැකිය.
නමුත් සමේ අසාමාන්ය ලෙස බිබිලි දැමීම, අධික වේදනාව, තුවාල වලින් කහ පැහැති දියර වැගිරීම, හෝ දින කිහිපයකට පසුවත් රතු පැහැය අඩු නොවීම වැනි ලක්ෂණ තිබේ නම්, වහාම ඔබේ වෛද්යවරයා සම්බන්ධ කරගැනීමට මතක තබාගන්න.
සාරාංශය
Chemical Peel ප්රතිකාරයක් මගින් ඔබේ සමේ පැහැපත් බව සහ තරුණ පෙනුම ඉතා සාර්ථකව නැවත ලබාගත හැකියි. නමුත් එහි සැබෑ ප්රතිඵලය රඳා පවතින්නේ ප්රතිකාරයට පෙර සහ පසු ඔයා ලබාදෙන රැකවරණය මතයි. වෛද්යවරයා ලබාදෙන උපදෙස් නිසි පරිදි පිළිපැදීමෙන් කිසිදු අතුරු ආබාධයකින් තොරව ලස්සන, නිරෝගී සහ බැබළෙන සමක් ඔයාට හිමි කරගන්න පුළුවන්. කිසිම විටක වෛද්ය උපදෙස් වලින් තොරව නිවසේදී රසායනික ද්රව්ය භාවිතයෙන් පීල් කිරීමට උත්සාහ නොකරන්න.