කීලොයිඩ් කැළැල් (Keloid Scars) යනු කුමක්ද?
ආයුබෝවන්! අද අපි කතා කරන්න යන්නේ අපේ සමාජයේ ගොඩක් දෙනෙක්ට තියෙන, නමුත් ඒ ගැන හරියටම දන්නේ නැති, ගොඩක් දෙනෙක් කතා කරන්න අකමැති මාතෘකාවක් ගැන. ඒ තමයි සම මතුපිට ඇතිවෙන විශාල කැළැල්, එහෙමත් නැත්නම් වෛද්ය විද්යාත්මකව ‘Keloid Scars’ (කීලොයිඩ් කැළැල්) කියලා හඳුන්වන තත්ත්වය ගැන. අපේ සමේ මොනවා හරි තුවාලයක් වුනාම ඒක සුව වෙනකොට කැළැලක් ඇතිවෙන එක සාමාන්ය දෙයක්. ඒත් සමහර අයට මේ කැළැල් සාමාන්ය ප්රමාණයට වඩා ගොඩක් ලොකුවට, සම මතුපිටින් ඉස්සිලා, රතු පාටින් හරි කළු පාටින් හරි හැදෙනවා. මේවා දැක්කම ගොඩක් අයට ලොකු මානසික පීඩනයක් ඇතිවෙනවා.
විශේෂයෙන්ම මේ වගේ කැළැල් මුහුණේ, බෙල්ලේ, පපුවේ හරි අත්වල හරි තිබුණම, තමන්ගේ පෙනුම ගැන ලොකු අවුලක් දැනෙනවා. මේ ලිපියෙන් අපි බලමු මේ කීලොයිඩ් කැළැල් කියන්නේ මොනවද, ඒවා ඇතිවෙන්නේ ඇයි, සහ නවීන වෛද්ය තාක්ෂණය හරහා, විශේෂයෙන්ම ඉන්ජෙක්ෂන් සහ ලේසර් ප්රතිකාර හරහා මේවා සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ සුව කරගන්නේ කොහොමද කියලා. ඔයාටත් මේ වගේ ප්රශ්නයක් තියෙනවා නම්, මේ තොරතුරු ගොඩක් වැදගත් වෙයි.
කීලොයිඩ් කැළැල් (Keloids) කියන්නේ මොනවද?
සාමාන්යයෙන් අපේ සමේ තුවාලයක් වුනාම, අපේ ශරීරය ඒ තුවාලය සුව කරන්න ‘කොලජන්’ (Collagen) කියන ප්රෝටීනය නිපදවනවා. මේ කොලජන් තමයි තුවාලය වැහිලා අලුත් සමක් හැදෙන්න උදව් කරන්නේ. තුවාලය සුව වුනාට පස්සේ ශරීරය මේ කොලජන් නිපදවන එක නවත්වනවා. අන්න ඒක තමයි සාමාන්ය ක්රියාවලිය. නමුත් කීලොයිඩ් තත්ත්වයේදී වෙන්නේ මේකෙ අනිත් පැත්ත. තුවාලය සුව වුනාට පස්සෙත් ශරීරය දිගින් දිගටම කොලජන් නිපදවනවා. ඒ නිසා තුවාලය තිබුණ තැන සම මතුපිටින් ඉස්සිලා, ගෙඩියක් වගේ ලොකු කැළැලක් නිර්මාණය වෙනවා. මේක නිකම්ම කැළැලක් නෙවෙයි, මේක තුවාලය තිබුණ සීමාවෙන් එහාටත් පැතිරිලා යනවා.
උදාහරණයක් විදිහට, ඔයාට පොඩි කුරුලෑවක් ආවොත්, ඒ කුරුලෑව සුව වුනාට පස්සේ ඒ තැන ලොකු ගැටයක් වගේ හැදෙන්න පුළුවන්. මේවා මුලින් රතු පාටින් හරි රෝස පාටින් හරි තියෙන්න පුළුවන්. කාලයත් එක්ක මේවා කළු පාටට හරි තද දුඹුරු පාටට හරි හැරෙනවා. කීලොයිඩ් කැළැල් සාමාන්යයෙන් පිළිකා තත්ත්වයක් නෙවෙයි, ඒකෙන් ජීවිතයට අනතුරක් නැහැ. හැබැයි මේවා පෙනුමට ගොඩක් බාධා කරන නිසා සහ සමහර වෙලාවට මේවායේ ලොකු කැසීමක් සහ වේදනාවක් ඇතිවෙන නිසා, මේවට ප්රතිකාර කරන එක ගොඩක් වැදගත්.
කීලොයිඩ් කැළැල් ඇතිවෙන්න ප්රධාන හේතු මොනවද?
මේවා ඇතිවෙන්න එකම හේතුවක් කියලා කියන්න අමාරුයි. ඒකට විවිධ හේතු බලපානවා. අපිට ඒ හේතු මෙන්න මේ විදිහට හඳුනාගන්න පුළුවන්:
- කුරුලෑ (Acne): ගොඩක් තරුණ අයට කීලොයිඩ් එන්නේ මුහුණේ හරි පපුවේ හරි තියෙන ලොකු කුරුලෑ නිසා. කුරුලෑවක් කැඩුවම හරි, ඒක ඉබේම පැහුනම හරි ඒ තුවාලය සුව වෙද්දී කීලොයිඩ් එකක් හැදෙන්න පුළුවන්.
- කන් විදීම සහ පච්ච කෙටීම (Piercings and Tattoos): මේක ගොඩක් සුලභ දෙයක්. කන් විද්දට පස්සේ කන් පෙත්තේ පිටිපස්සේ ලොකු ගැටයක් වගේ එනවා ඔයාලා දැකලා ඇති. ඒකත් කීලොයිඩ් එකක්. ඒ වගේම ටැටූ එකක් ගැහුවම ඒ තුවාලය සුව වෙද්දිත් මේ තත්ත්වය ඇතිවෙන්න පුළුවන්.
- ශල්යකර්ම තුවාල (Surgical Scars): සිසේරියන් (C-section) ශල්යකර්මයක් කළාම හරි වෙනත් මොනවා හරි ඔපරේෂන් එකක් කළාම ඒ මැහුම් දාපු තැන ලොකුවට ඉස්සිලා කැළැලක් හැදෙන්න පුළුවන්.
- ජානමය බලපෑම (Genetics): ඔයාගේ පවුලේ අයට, ඒ කියන්නේ අම්මා, තාත්තා හරි සහෝදර සහෝදරියන්ට හරි කීලොයිඩ් හැදෙන ජාන තියෙනවා නම්, ඔයාටත් මේවා හැදෙන්න තියෙන සම්භාවිතාව ගොඩක් වැඩියි.
- සමේ වර්ණය (Skin Tone): පර්යේෂණ වලින් හොයාගෙන තියෙනවා සුදු හමට වඩා තද දුඹුරු හරි කළු හරි සමක් තියෙන අයට, ඒ කියන්නේ අපේ වගේ ආසියාතික අයට මේ කීලොයිඩ් හැදෙන්න තියෙන අවදානම ගොඩක් වැඩියි කියලා.
මේ දේවල් වලට අමතරව පුංචි සීරීමක්, මදුරුවෙක් කාපු තැනක් වුනත් මේ විදිහට කීලොයිඩ් එකක් බවට පත්වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා තමන්ට මේ අවදානම තියෙනවා කියලා දන්නවා නම්, සමේ තුවාල ඇතිවෙන එක පුළුවන් තරම් අඩු කරගන්න ඕනේ.
මේවා හඳුනාගන්නේ කොහොමද? රෝග ලක්ෂණ මොනවද?
සාමාන්ය කැළැලක් සහ කීලොයිඩ් එකක් අතර වෙනස අඳුරගන්න එක ලේසියි. ප්රධාන ලක්ෂණ කිහිපයක් පහතින් දක්වන්න පුළුවන්:
- සම මතුපිටින් ඉස්සී තිබීම: මේ කැළැල් පැතලි නැහැ, මේවා සම මතුපිටින් පැහැදිලිවම උඩට ඉස්සිලා තියෙන්නේ. අතගාලා බැලුවම තද ගැටයක් වගේ දැනෙනවා.
- සීමාවෙන් ඔබ්බට පැතිරීම: තුවාලය තිබුණ ප්රමාණයට වඩා ගොඩක් ලොකුවට මේ කැළැල විහිදිලා යනවා.
- කැසීම සහ වේදනාව: ගොඩක් අයට මේ කීලොයිඩ් වල ලොකු කැසීමක් එනවා. සමහර වෙලාවට ඇඳුම් ගෑවෙනකොට, දාඩිය දානකොට ලොකු වේදනාවක්, දැවිල්ලක් දැනෙන්නත් පුළුවන්.
- වර්ණයේ වෙනසක්: මේවා මුලින් රතු, දම් හරි රෝස පාටින් තියෙලා පස්සේ සමේ පාටට වඩා තද කළු පාටක් ගන්නවා.
මේ වගේ ලක්ෂණ තියෙනවා නම්, ඔයාට තියෙන්නේ කීලොයිඩ් එකක් වෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා ගෙදර ඉඳන් එක එක දේවල් ආලේප කරන්නේ නැතුව සුදුසුකම් ලත් වෛද්යවරයෙක් හමුවෙන එක තමයි කරන්න ඕනේ හොඳම දේ.
කීලොයිඩ් සඳහා ඇති සාර්ථකම ප්රතිකාර: ස්ටෙරොයිඩ් එන්නත් (Steroid Injections)
කීලොයිඩ් වලට කරන්න පුළුවන් සාර්ථකම සහ ජනප්රියම ප්රතිකාරය තමයි කැළැලට කෙලින්ම ලබාදෙන ස්ටෙරොයිඩ් එන්නත්. ගොඩක් වෙලාවට මේ සඳහා පාවිච්චි කරන්නේ ‘Triamcinolone’ (ට්රයිඇම්සිනොලෝන්) කියන ඖෂධයයි. මේ ප්රතිකාරය ‘Intralesional Steroid Injections’ කියලා හඳුන්වනවා.
මෙම එන්නත් ක්රියා කරන්නේ කොහොමද?
කලින් කිව්වා වගේ කීලොයිඩ් හැදෙන්නේ ශරීරයෙන් කොලජන් වැඩිපුර නිපදවන නිසා. මේ ස්ටෙරොයිඩ් එන්නත කැළැල ඇතුළටම විද්දම, ඒකෙන් අර වැඩිපුර කොලජන් නිපදවන ක්රියාවලිය නවත්වනවා. ඒ වගේම කැළැල ඇතුලේ තියෙන දැවිල්ල (Inflammation) අඩු කරනවා. මේ නිසා ක්රමක්රමයෙන් අර ලොකුවට ඉස්සිලා තියෙන කැළැල පැතලි වෙන්න පටන් ගන්නවා.
ප්රතිකාරය කරන විදිහ:
වෛද්යවරයා ඉතා කුඩා කටුවක් පාවිච්චි කරලා කෙලින්ම කීලොයිඩ් ගැටය ඇතුළටම මේ බෙහෙත විදිනවා. මේක ටිකක් වේදනාකාරී වෙන්න පුළුවන් නිසා සමහර වෙලාවට හිරිවැටෙන්න ක්රීම් එකක් ගාලා හරි, බෙහෙතටම හිරිවැටෙන ඖෂධයක් (Local Anesthetic) කලවම් කරලා හරි තමයි එන්නත ලබාදෙන්නේ. එක පාරකින් මේ කැළැල් සම්පූර්ණයෙන්ම යන්නේ නැහැ. සාමාන්යයෙන් සති හතරකට හෝ හයකට සැරයක් මේ විදිහට එන්නත් කිහිපයක් ලබාගන්න ඕනේ. කැළැලේ ප්රමාණය අනුව ප්රතිකාර වාර ගණන තීරණය වෙනවා. මාස කිහිපයක් මේ ප්රතිකාරය දිගටම කරද්දී, සෑහෙන දුරකට කැළැල සම්පූර්ණයෙන්ම පැතලි වෙලා සාමාන්ය සමේ මට්ටමටම එනවා. කැසීම සහ වේදනාව පළවෙනි එන්නතෙන් පස්සෙම ගොඩක් දුරට අඩු වෙලා යනවා.
ලේසර් ප්රතිකාර (Laser Therapy) හරහා රතු පැහැය අඩු කිරීම
ස්ටෙරොයිඩ් එන්නත් වලින් කැළැල පැතලි කළාට පස්සේ එන ඊළඟ ප්රශ්නය තමයි කැළැල තියෙන තැන සමේ පාට වෙනස් වෙලා තියෙන එක. ගොඩක් වෙලාවට මේවා පැතලි වුනාට පස්සේ තද රතු පාටින් හරි දම් පාටින් හරි පේන්න තියෙනවා. මේකට හේතුව තමයි කැළැල හැදෙන කාලේ ඒක ඇතුළේ අලුතින් රුධිර නාල ගොඩක් හැදිලා තියෙන එක. මේ රතු පැහැය නැති කරන්න තමයි අපි ලේසර් ප්රතිකාර පාවිච්චි කරන්නේ.
විශේෂයෙන්ම ‘Vascular Lasers’ (උදාහරණයක් විදිහට Pulsed Dye Laser – PDL නැත්නම් Nd:YAG Laser) කියන ලේසර් වර්ග මේ සඳහා ගොඩක් සාර්ථකයි. මේ ලේසර් කිරණ මගින් කැළැල ඇතුළේ තියෙන අර අනවශ්ය රුධිර නාල විනාශ කරලා දානවා. ඒකෙන් කැළැලේ තියෙන රතු පාට සම්පූර්ණයෙන්ම වගේ නැති වෙලා, සාමාන්ය සමේ පාටටම හැරෙනවා. ඒ වගේම සමහර ලේසර් ප්රතිකාර මගින් කැළැල තවත් පැතලි කරන්නත්, සම මෘදු කරන්නත් පුළුවන්. එන්නත් ප්රතිකාරයත් එක්කම මේ ලේසර් ප්රතිකාරයත් සම්බන්ධ කරලා කළොත්, කීලොයිඩ් එකක් තිබුණා කියලා හොයාගන්න බැරි තරමටම සාර්ථක ප්රතිඵල ලබාගන්න පුළුවන්.
වෙනත් ප්රතිකාර ක්රම සහ ශල්යකර්ම ගැන දැනගත යුතු දේ
ස්ටෙරොයිඩ් සහ ලේසර් වලට අමතරව තවත් ප්රතිකාර ක්රම කිහිපයක් තියෙනවා.
- Cryotherapy (ශීත ප්රතිකාරය): ද්රව නයිට්රජන් (Liquid Nitrogen) පාවිච්චි කරලා කැළැල ශීත කරලා විනාශ කරන එක. මේකත් සමහර කුඩා කීලොයිඩ් වලට හොඳයි.
- Silicone Gel සහ ප්ලාස්ටර්: සිලිකන් අඩංගු ක්රීම් වර්ග හෝ ප්ලාස්ටර් වගේ තියෙන ෂීට්ස් පාවිච්චි කිරීමෙන් කැළැල් තවත් ලොකු වෙන එක නතර කරගන්න පුළුවන්. මේවා දිගුකාලීනව පාවිච්චි කරන්න ඕනේ.
- ශල්යකර්ම (Surgery): ගොඩක් අය හිතනවා කීලොයිඩ් එක කපලා අයින් කළාම හරි කියලා. හැබැයි ඒක ලොකු වැරැද්දක්. කීලොයිඩ් එකක් නිකම්ම ශල්යකර්මයකින් කපලා අයින් කළොත්, ආපහු හැදෙන කැළැල ඊට වඩා ගොඩක් ලොකුවට හැදෙන්න පුළුවන් අවදානමක් තියෙනවා. ඒ නිසා කපලා අයින් කරනවා නම්, ඊට පස්සේ අනිවාර්යයෙන්ම රේඩියෝ තෙරපි (Radiation therapy) හෝ ස්ටෙරොයිඩ් එන්නත් ලබාදිය යුතුමයි.
කීලොයිඩ් ඇතිවීම වළක්වා ගන්නේ කොහොමද?
ඔයාට කීලොයිඩ් හැදෙන ජානමය නැඹුරුවක් තියෙනවා කියලා ඔයා දන්නවා නම්, ඒ කියන්නේ කලින් මේ වගේ කැළැල් හැදිලා තියෙනවා නම් හරි පවුලේ අයට තියෙනවා නම් හරි, අලුතින් තුවාල ඇතිවෙන එක වළක්වා ගන්න එක ගොඩක් වැදගත්. විශේෂයෙන්ම අනවශ්ය ශල්යකර්ම වලින් ඈත් වෙන්න ඕනේ. ඒ වගේම ටැටූ ගහන එක, කන් සහ නාසය විදින එක වගේ දේවල් වලින් සම්පූර්ණයෙන්ම වැළකී ඉන්න එක තමයි හොඳම දේ. කුරුලෑ වගේ ප්රශ්න තියෙනවා නම්, ඒවා කඩන්න යන්නේ නැතුව වෛද්ය උපදෙස් මත කුරුලෑ වලට ප්රතිකාර අරගෙන ඒවා සුව කරගන්න ඕනේ.
අහම්බෙන් හරි තුවාලයක් වුනොත්, ඒ තුවාලය හොඳින් පිරිසිදුව තියාගන්න. තුවාලය සුව වෙනකොටම සිලිකන් ජෙල් (Silicone Gel) එකක් පාවිච්චි කරන්න පටන් ගන්න. ඒකෙන් කීලොයිඩ් එකක් හැදෙන එක ගොඩක් දුරට පාලනය කරගන්න පුළුවන්. තුවාලය සුව වෙද්දී සම මතුපිටින් ඉස්සෙනවා වගේ දැනෙනවා නම්, ප්රමාද වෙන්නේ නැතුව වෛද්යවරයෙක් හමුවෙන්න. මුල් අවධියේදීම ස්ටෙරොයිඩ් එන්නතක් ලබාගත්තොත්, ලොකු කැළැලක් හැදෙන එක සම්පූර්ණයෙන්ම නවත්තගන්න පුළුවන්. අපේ සම කියන්නේ අපේ පෙනුමට ගොඩක් වැදගත් දෙයක් නිසා, ඒ ගැන සැලකිලිමත් වෙන එක අපේ වගකීමක්. නිසි ප්රතිකාර සහ නිවැරදි උපදෙස් පිළිපැදීමෙන් කීලොයිඩ් වලින් සම්පූර්ණ සහනයක් ලබාගන්න ඔබටත් හැකියාව තියෙනවා.